365తెలుగు డాట్ కామ్ ఆన్ లైన్ న్యూస్, నవంబర్ 9,2025: ప్రతి కథ ‘మొదటిసారి’తోనే ఎందుకు మొదలవుతుంది? తొలి అనుభవాలు మన జ్ఞాపకాల్లో చెక్కుచెదరకుండా ఎందుకు నిలిచిపోతాయి?
మన జీవితంలో ఏదైనా ఒక ముఖ్యమైన అనుభవాన్ని పంచుకోవాల్సి వచ్చినప్పుడు, చాలామంది “నేను అక్కడికి మొదటిసారి వెళ్ళినప్పుడు…” లేదా “నేను ఆ పనిని మొదటిసారి చేసినప్పుడు…” అనే పదాలతోనే కథను ప్రారంభిస్తారు.
తొలి అనుభవాలు మన మనసులో చాలా స్పష్టంగా, బలంగా ముద్రించుకుపోతాయి. సంవత్సరాలు గడిచినా, ఆ జ్ఞాపకాలు తాజాగా ఉంటాయి.
అయితే, మన జీవితంలో ‘మొదటిసారి’ జరిగిన విషయాలపై మనం ఇంతలా ఎందుకు ఆసక్తి చూపిస్తాం? దీని వెనుక ఉన్న మానసిక,జీవశాస్త్ర కారణాలు (Psychological and Biological Reasons) ఏమిటి?
మెదడు ఎందుకు ‘తొలి’ అనుభవాలను దాచుకుంటుంది?
మొదటి అనుభవాలు మన జ్ఞాపక వ్యవస్థలో ప్రత్యేక స్థానాన్ని పొందడానికి రెండు ప్రధాన కారణాలు ఉన్నాయి.
తేడా గుర్తించడం (Novelty Effect)
మన మెదడు కొత్త విషయాలు, సంఘటనలను చాలా వేగంగా గుర్తించి, ప్రాసెస్ చేస్తుంది. మొదటిసారి ఏదైనా జరిగినప్పుడు, అది మనం ఇప్పటివరకు అనుభవించిన దానికి పూర్తిగా భిన్నంగా ఉంటుంది.
ఈ విభిన్నత కారణంగా మెదడు ఆ సంఘటనకు ఎక్కువ ప్రాధాన్యత ఇచ్చి, దాన్ని బలంగా గుర్తుంచుకుంటుంది.
ఎదురుచూడని ఉద్వేగాలు: తొలి అనుభవం ఎప్పుడూ ఊహించని ఉద్వేగాలను (సంతోషం, భయం, ఉత్సుకత) కలిగిస్తుంది. ఈ బలమైన భావోద్వేగాలు (Emotions) జ్ఞాపకశక్తిని ప్రేరేపించి, ఆ అనుభవాన్ని మరింత గట్టిగా బంధిస్తాయి.
జాబితాలో మొదటిది(Primacy Effect)..
మానసిక శాస్త్రంలో ‘ప్రైమసీ ఎఫెక్ట్’ అనే సిద్ధాంతం ఉంది. ఒక జాబితా లేదా సంఘటనల పరంపరలో మొదటి అంశాలు చివరి అంశాల కంటే మెదడులో బలంగా నిలిచిపోతాయి. ఒక ప్రయాణంలో, మనం మొదటిసారి చూసిన ప్రదేశం లేదా మొదటిసారి తిన్న ఆహారం ఆ తర్వాత వచ్చిన అనేక అనుభవాల కంటే మనకు స్పష్టంగా గుర్తుంటుంది.
ఆధారపడటం: జీవితంలో ఆ తర్వాత వచ్చే అన్ని అనుభవాలకు ఆ ‘మొదటిసారి’ అనుభవమే ఒక ప్రామాణికంగా (Baseline) మారుతుంది. తర్వాతి సార్లు జరిగినప్పుడు మెదడు పెద్దగా కృషి చేయాల్సిన అవసరం ఉండదు, అందుకే అవి అంత బలంగా గుర్తుండవు.
‘మొదటిసారి’పై అతిగా దృష్టి పెట్టడం ప్రమాదమా?
‘మొదటిసారి’ జరిగిన మంచి విషయాలను గుర్తుంచుకోవడం ఆనందమే. కానీ దానిపై అతిగా నిమగ్నమవడం (Obsessing) లేదా అతిగా ప్రాధాన్యత ఇవ్వడం ఎల్లప్పుడూ ఆరోగ్యకరం కాదు.
మొదటిసారి అనుభూతి చెందిన అత్యున్నత స్థాయి సంతోషాన్ని లేదా ఉత్సాహాన్ని మళ్లీ మళ్లీ పొందాలని ఆశించడం వల్ల, ఆ తర్వాత వచ్చే అనుభవాలు చప్పగా అనిపించవచ్చు.
మొదటి అనుభవం చెడుగా ఉంటే (ఉదాహరణకు, మొదటిసారి మాట్లాడినప్పుడు అవమానం), ఆ ‘తొలి నొప్పి’ కారణంగా ఆ పనిని మళ్లీ చేయాలంటే భయం లేదా ఆందోళన (Anxiety) వెంటాడుతుంది.
గతం, ముఖ్యంగా ఆ ‘తొలి అనుభూతి’ వైభవాన్ని అతిగా గుర్తుచేసుకోవడం వల్ల, మనం వర్తమానాన్ని (The Present) ఆస్వాదించే అవకాశాన్ని కోల్పోవచ్చు.
మొదటిసారి అనుభూతులు బలంగా ఉండవచ్చు. కానీ ఆ తర్వాత వచ్చే తొమ్మిదోసారి లేదా ఇరవయ్యోసారి అనుభవం కూడా మెరుగ్గా, మరింత సంతృప్తికరంగా ఉండే అవకాశం ఉంది. ఆ తరువాత వచ్చే అనుభవాలలోని కొత్తదనాన్ని, ఆనందాన్ని గుర్తించగలిగితేనే జీవితం పరిపూర్ణంగా ఉంటుంది.